سورنجان بوزيدان ماهى زهره هر واحد نيم درم تربد پنج درم كوفته بيخته به آب كرنب سرشته حبوب بندند . حب نافع اوجاع مفاصل و نقرس چون از مادهء بلغمى باشد و قولنج و درد پشت را مفيد هليلهء زرد و سياه و آمله و سكبينج هر واحد چهار درم اشق تخم كرفس باديان نانخواه صعتر شاهتره راسن حرمل سورنجان سفيد شحم حنظل نمك هندى هر واحد يك درم جندبيدستر دو دانگ دارچينى زنجبيل قاقله وج زعفران سعد سليخه هر واحد يك درم و ثلث درم صعتر دوازده درم فانيذ سنجرى تربد هر واحد ده درم سقمونيا سه درم همه را باريك سوده به آب گندنا كه در آن اشق و سكبينج را حل كرده باشند سرشته حبها سارند شربتى از دو نيم درم تا سه درم به آب گرم . صفت حب نفط نافع اوجاع مفاصل و عرق النسا و وجع ظهر و بواسير هليلهء زرد صبر شحم حنظل حرمل ماهى زهره انزروت جندبيدستر مقل سكبينج صمغ سداب جاوشير نفط سفيد هر واحد يك درم ادويه باريك كوفته بيخته صموغ را به آب گندنا تر كرده در هاون سوده با نفط بياميزند و ادويهء خشك بدان سرشته حبوب سازند شربت دو درم و نصف به آب گرم . صفت حب براى وجع مفاصل هليله بليله آمله زنجبيل صعتر فارسى هر واحد چهار درم ساذج هندى سيزده درم نمك هندى دو درم سورنجان سفيد فانيذ سنجرى هر واحد ده درم مقل پانزده درم مقل را در آب عنب الثعلب يا به آب كرنب حل كرده حبها به قدر فلفل سازند شربتى دو مثقال . حب ديگر كه وجع مفاصل و نقرس بارد را نفع دهد سورنجان چهار درم فلفل دو دانگ زنجبيل برگ پودينهء كوهى زيره هر واحد يك دانگ كوفته بيخته بماء العسل بسرشند شربتى مثقالى . حب سورنجان نافع اين مرض سورنجان ماهيزهرج فوه شحم حنظل برگ كبر و حنا شيطرج دارفلفل هر واحد دو درم غاريقون چهار درم تربد صعتر هر واحد ده درم نمك يك و نيم درم انيسون مصطكى هر واحد يك درم فانيذ سنجرى چهل درم همه را باريك سائيده به آب كرنب حب سازند شربت سه درم . حب ديگر مجرب هليلهء سياه بليله آمله زنجبيل شيطرج فانيذ هر واحد چهار درم صعتر فارسى شش درم سورنجان بست درم نمك هندى دو درم مقل پانزده درم به آب كرنب سرشته حبها سازند شربتى از دو نيم درم تا سه درم . نوع ديگر هليله زرد صبر سقوطرى هر واحد دو نيم درم افيتمون چهار دانگ و نيم شحم حنظل دارفلفل خردل سفيد زنجبيل سورنجان هر واحد چهار دانگ وج نمك هندى فلفل سياه هر واحد يك و نيم دانگ شيطرج هندى نيم مثقال سقمونيا يك درم فانيذ سنجرى يك درم همه را باريك سائيده به آب كرنب سرشته حبها سازند و در سايه خشك كنند شربتى سه درم به آب گرم . حب شيطرج ديگر نافع صبر سقوطرى پنج درم هليلهء زرد سه درم زنجبيل فلفل خردل دارفلفل هر واحد يك و نيم درم حرمل هندى وج شيطرج هر واحد دو درم فانيذ سنجرى چهار درم همه را باريك سوده به آب كرنب يا به آب عنب الثعلب سرشته حب سازند شربت سه درم . حب ديگر تربد هليلهء زرد هر واحد هفت درم هليلهء كابلى چهار درم سناى مكى ده درم قصب الزريره كتيرا غاريقون نمك هندى هر واحد يك درم تخم كرفس انيسون هر واحد چهاردانگ سورنجان دو درم افيتمون يك درم و ثلث حب السلاطين هفت عدد و اگر يافته نشود سقمونياى مشوى يك درم بگيرند كوفته بيخته حبها ساخته خشك سازند شربتى دو درم و نيم به آب گرم و شربت بنفشه . صفت معجون نافع اوجاع مفاصل بارد سورنجان شش درم پوست بيخ كبر حنا دارفلفل زيره سياه هر واحد چهاردانگ نوشادر نمك سياه كف دريا ميعهء يابسه هر واحد دو دانگ قرنفل زنجبيل هر واحد يك درم سائيده به عسل كف گرفته به سرشند شربت در ابتداى مرض سه درم و چون علت قوى گردد پنج درم . معجون ديگر سورنجان ده درم زنجبيل حرمل حنا فلفل بيخ كبر هر واحد دو درم باريك سوده به عسل كف گرفته بسرشند شربتى سه درم . [ جرجانى و ايلاقى ] جرجانى و ايلاقى مىنويسند كه اگر علامات بلغم و خلط خام ظاهر گردد اول نضج ماده به گلقند عسلى و آب مطبوخ باديان يا آب باديان رطب نمايند و يا چند روز ماء الاصول دهند بعده بحب منتن و غيره تنقيه كنند پس از آن باقى ماده را به مدرات و ماء الاصول پاك كنند و اگر فصل تابستان باشد و از قى مانعى نبود اول از همه تدبير بقى كردن امر كنند و اگر به مسهل حاجت بينند پس از آن مسهل دهند به ترتيبى كه در قول صاحب كامل گذشت . و اگر مادهء علت دراز بود و سختى صفرا با بلغم آميخته بود و بيشتر چنين باشد مسهل سخت گرم نشايد داد و هيچ مسهل از ادويهء مخرج صفرا خالى نباشد به سببى كه در قول شيخ گذشت و بايد دانست كه در جمله ادويهء مستعملهء اين علت سورنجان را خاصيتى و منفعتى نيك است و آن اين است كه ادويهء ديگر منافذ ماده بگشايد و فراخ كند تا مادهء مرض بدان بگذرد و دفع شود ليكن آن منفذها همچنان گشاده بماند و فضله كه در بدن باشد ديگر بار در آن منافذ فرود آيد و سورنجان بعد استفراغ منفذها را قوت دهد و تنگ كند خلط فزونى و خلط رقيق را از سيلان بازدارد و ليكن در آن دو مضرت است يكى آن‌كه معده را زيان دارد و ديگر آنكه عضلهاى مفاصل را صلب كند پس مضرت او به اختلاط